DINAMIZA NA TÚA LINGUA

mércores, 1 de xaneiro de 2020

Frases feitas sobre o tempo: Xaneiro

XANEIRO:

- Xaneiro que non enche o regueiro, non é colleiteiro.

- Xaneiro xeadeiro.

- Xaneiro xeadeiro, febreiro porraqueiro, marzo espanadeiro, abril augas mil.

- En xaneiro planta o teu alleiro.

- Xaneiro porraqueiro, nin boa meda nin (bo) palleiro.

- Xaneiro heloso, febreiro febroso, marzo airoso, abril chuviñoso, maio pardo, San Xoán claro, Santa Marina clariño, agosto arder, setembro beber.

- En xaneiro, sete lobos no carreiro.

- O lobo en xaneiro, sete e sete no carreiro; en abril, cátame no cubil; en maio, xa son bon gaio; en

- O 1 de xaneiro, o salto dun carneiro.

- No xaneiro, sete e sete no carreiro.

- Se no xaneiro canta a ra, no maio xa calará.

- San Antonio verdadeiro o 17 de xaneiro e a súa festa lle fan o 13 de San Xoán.

- Se queres ter bo alleiro, bótao no mes de xaneiro.

- En xaneiro, as verzas saben a carneiro, en maio darllas ao criado e en outono, volven ao mesmo dono.

- En xaneiro sube ao outeiro; se ves verdear, ponte a chorar; se ves blanqear, ponte a cantar.

- En xaneiro, torretiñas de pan a medrar.

domingo, 29 de decembro de 2019

Nestas datas frías de inverno, son tempos da caída da folla, de paisaxes outonais de enorme beleza e con esta desculpa imos tratar o tema dos nomes das árbores e arbustos en galego, para contibuírmos ao coñecemento do medio que nos rodea. En todos os cursos e en todas as etapas podemos ir dando pasiños para dominar mellor o léxico da nosa lingua. Nesta época do ano obsérvanse, aínda con claridade, os distintos tipo de folla, o carácter de árbore perenne ou caduca, só con prestarmos un pouco de atención ao que temos ao noso arredor.

Imos poñer por orde alfabética os nomes das árbores e arbustos máis correntes en Galicia coa correspondente definición. Evitaranse , no posible, o exceso de termos científicos e incluír algúns datos que poidan servir para identificalos dun xeito doado.

Abeleira: árbore que ten como froito as abelás, célebre por saír nas cantigas de amigo chamadas bailadas.

Abruñeiro: árbore da familia das rosáceas que ten como froito o abruño, unha especie de ameixa brava.

Acacia: árbore que florece en primavera, ten flores en acios de cor amarela que logo dan unhas sementes nunha especie de vaíña. É invasora. Moi vistosa nas beiras do Sil. Tamén hai a chamada falsa acacia, que ten flores brancas en acio e follas compostas redondeadas,

Aciñeira: árbore parecida ao carballo.

Acivro: arbusto con follas espiñentas e froitos vermellos en forma de baia, antigamente empregado como adorno por Nadal, actualmente é unha especie protexida.
Ameixeira: árbore da familia das rosáceas que ten como froito a ameixa.

Amieiro ou ameneiro: árbore que medra nas beiras dos ríos ou outros lugares húmidos.

Bevereira: árbore semellante á figueira que produce béveras.

Bido, bidueiro: árbore cadicufolia con casca de cor branca e follas triangulares. Antigamente a súa madeira empregábase para facer paus de zoco e hogano aínda se emprega para afumar e curar os queixos de San Simón en Vilalba.

Buxo: arbusto do xénero Buxus , de follas perennes, flores sen corola e froitos nunhs cápsula. Emprégase en sebes de xardíns. Medra lentamente e a madeira é moi dura polo que se emprga para facer instrumentos musicais. Na fraseoloxía está presente en frases como "estar san coma un buxo": estar forte, robusto.

Capudre: árbore característica da alta montaña. As follas parécense ás do freixo e bota unhas vistosas baias vermellas.

Castiñeiro: árbore de gran porte que produce castañas e madeira. Esta emprégase para facer mobles.

Carballo: árbore de folla caduca moi abondosa en Galicia. Produce landras e dela faise leña para quentarse no inverno ou secar os chourizos.

Carqueixa: arbusto de flores amarelas que medra nos montes. Empregábase para estrume dos animais.

Caxigo: carballo novo.

Cerdeira:árbore da familia das rosáceas que produce as cereixas.

Chopo: árbore de madeira branca e branda. Medra en lugares húmidos, crece con rapidez. Tamén chamado lamigueiro, olmo ou ulmeiro.

Ciroleira:árbore da familia das ros´ceas. produce as cirolas.

Codeso: arbusto de pouca altura, con flores amarelas.

Concheiro: Tamén chamado nogueira. produce os conchos ou noces. É de folla caduca.

Érbedo ou erbedeiro: medra en montes e produce os érbedos. Estes empréganse para elaborar licores e doces ou como comida dos paxaros.

Escambrón: arbusto espiñento da familia das rosáceas, con copa arredondada e densa, flores brancas e froitos en baga de cor vermella. Tamen chamado estripeiro.

Espiño:arbusto ou árbore que se atopa nos lindeiros ou prados, con flores brancas que florecen en primavera e picos no talo. Tamén chamado espiño albar.

Estripeiro: escambrón.

Faia:árbore da familia das fagáceas, da que quedan poucas en Galicia, haina en Quiroga. É caducifolia, con casca grosa de cor gris e follas verde cinsento.

Fatoeiro: árbore da familia das rosáceas. ten como froito o fatón.

Figueira: árbore con toros retortos e grandes raíces- produce os figos.

Freixo: árbore que se emprega para madeira. Recoñécese polas súas follas compostas e as inflorescencias en forma de acio.

Guindeira: árbore da familia das rosáceas, cuxo froito é a guinda.

Lamigueiro: Outro nome é chopo.

Laranxeira: árbore con flores brancas moi recendentes que produce as laranxas.

Limoeiro: árbore que ten como froito o limón.

Loureiro: árbore de follas perennes, brillantes e verdes que se usan como condimento nalgúns pratos.

Maceira: árbore da familia das rosáceas que ten como froito a mazá.

Marmeleiro: árbore da familia das rosáceas que ten como froito o marmelo. En outono recóllese o seu froito para facer doce de marmelo.

Melocotoeiro: Tamén recibe o nome de pexegueiro. É unha árbore froiteira que florece en primavera e produce o melotón.

Mimosa: árbore da familia das mimosáceas.

Nespereiro: árbore da familia das rosáceas. Ten como froito a néspera.

Nogueira: árbore caducifolia de bastante porte. Produce noces tamén madeira.

Oliveira: árbore presente en Galicia en zonas como Quiroga, ten como froito a oliva, da que se extrae aceite.

Pereira: árbore rosácea que ten como froito a pera.

Pexegueiro: árbore de pouco porte, con flores rosadas que florecen en primavera. ten como froito o pexego.

Piorno: arbusto de pouca altura, con flores brancas que florecen en primavera.

Piñeiro: árbore perenne con follas en forma de agulla. O piñeiro manso produce piñóns, O bravo só madeira.

Plataneiro:árbore con bastante porte e con follas de gran tamaño. Emprégase para dar sombra en xardíns.

Pradairo: árbore con inflorescencias parecidas ás do freixo; as follas parécense ás do plataneiro. medra preto dos ríos.

Queiroga: arbusto de flores rosadas que medra nos montes, por ex, no Courel, florece en primavera.

Rebolo: carballo novo. Unha devesa de rebolos é unha reboleira.

Sabugueiro:árbore de pouco porte, con talos ocos, flores brancas que florecen por San Xoán e que logo dan uns froitos de cor viño en acios. Pódense comer en marmelada.

Salgueiro: árbore da familia das salicáceas. Emprégase para facer leña ou varas para os fréxeles.

Sanguiño: árbore ou arbusto de casca vermella. Cítao Curros no seu poema "Nouturnio".

Sobreira: árbore da que se extrae a cortiza, empregada para facer tapóns ou para outros usos.

Teixo árbore conífera, produce unhas baias negras velenosas, famoso por ser empregado polos galegos no monte Medulio para matarse e non entregarse aos romanos.

Tilleira :árbore da que se extrae tila, fanse infusións coas súas follas e flores.

Toxo: arbusto de flores marelas moi característico de Galicia. Empregábase para estrume dos animais, para facer esterco.

Ulmeiro:árbore chamada tamén amieiro, ameneiro, lamigueiro.

Uz:arbusto de flores brancas que medra nas ladeiras das montañas. Os toros de uz empregábanos antigamente os xamoneiros que compraban xamóns polas casas para furar o xamón e comprobar que non estaba perdido.

Vimbieiro: ou vimieiro ou bieiteiro arbusto caducifolio da familia das salicáceas con ramas alongadas e flexibles, amarelas e follas lanceoladas. Dá o vime ou vimbio, empregado para facer mobles ou cestos (castelán mimbre).

Xenebreiro: árbore que prodece un froito en forma de baga do que se fai a xenebra. Tamén chamado cimbro.

Xesta:arbusto de flores amarelas e semente en vaíña, empregado para facer leña, por ex. para roxar o forno do pan cando se coce.

Xilbarbeira: arbusto de follas triangulares. espiñentas que bota unhas baias de cor vermella. Antigamente empregábano os varrendeiros para facer vasoiras.

xoves, 19 de decembro de 2019

Suxestión para a cea de Nadal

Hoxe queremos traervos unha suxestión para a cea familiar de Nadal. Se facedes a proba, non dubidedes en compartir o vídeo ou a imaxe con nós, ben a través do correo como polos vosos fillos.
Velaí vai un primeiro prato e unha doce sobremesa. Bo proveito e boas fiestas en familia!

luns, 9 de decembro de 2019

Homenaxe aos maiores

Os nosos alumnos de 2º ESO, foron visitar , nunhas datas moi entrañables, aos maiores da residencia Santa Marta, compartindo con eles o seu cariño e sendo conscientes da importancia de compartir o máis valioso que temos: o tempo.

Os maiores son o espello no que debemos mirarnos, pois necesitan todo o noso cariño e paciencia, ingredientes fundamentais da receita para coidar deles. Non podemos esquecer que son os piares das nosas vidas, que nos coidaron, acompañaron , ensinaron e agora é o momento de demostrarlles a nosa gratitude por darnos unha vida. Algún día, eses maiores seremos nós!

Grazas a todos eles!